ΡΕΘΥΜΝΟ :
τουρισμός και τοπική οικονομία
μέσα από τη σημερινή δημοσιονομική και οικονομική κρίση
του κ Νίκου Νίνου ,α΄αντ/δρου Επιμελητηρίου Ρεθύμνου
Ολες οι τοπικές οικονομίες, και όλες οι επιχειρήσεις της χώρας μας προσπαθούν να κρατηθούν όρθιες απέναντι στην σημερινή δύσκολη δημοσιονομική και οικονομική κρίση.
Μέσα σε αυτή την υπερεντασιακή κατάσταση τους, οι τοπικές οικονομίες πρέπει να λειτουργούν με μεθοδικότητα, με συνολικότητα, και με αξιοποίηση κάθε διατιθέμενης πηγής ενυδάτωσης τους.
Δυστυχώς στην χώρα μας, υπήρξε ένας τεράστιος πλούτος ρεόντων λόγων ,αερίων υποσχέσεων και αμμωδών σχεδιασμικών κτισμάτων , των διαφόρων αρμοδίων, και όπως είναι φυσικό ,όλα αυτά απλώς περνούσαν και δεν έμενε τίποτα ,για να μπορέσουν να φυτρώσουν δένδρα αποτελεσματικότητας και καρποδοσίας.
Το Ρέθυμνο, και η τοπική οικονομία του Ρεθύμνου, οφείλει να ανταπεξέλθει σε τούτες τις αρνητικές παραμέτρους, με τις δικές του δυνάμεις, οφείλει να ξεφύγει από αυτά τα δημοσιονομικά βαρίδια, και οφείλει να βρεί την παράκαμψη των εμποδίων της οικονομικής κρίσης, ώστε να βγεί στον καθαρό αέρα της ανάπτυξης και της δημιουργικής πορείας του.
Η τοπική οικονομία του Ρεθύμνου, αφέθηκε αβοήθητη και απρογραμμάτιστη, να συρρικνωθεί στην μονοκαλλιέργεια του τουρισμού!
Η ιδιωτική πρωτοβουλία ,έχει κτίσει σωστές μονάδες όλου του τουριστικού φάσματος, ( ξενοδοχεία, εστίαση, διασκέδαση, αναψυχή ,επισκέψεις – εκδρομές, καταστήματα κλπ), και περιμένει στην είσοδο τους να υποδεχθεί τον αναμενόμενο πελάτη και την συνακόλουθη οικονομική ρευστότητα , που θα ποτίσει την τοπική αγορά.
Όμως υπάρχουν πάρα πολλά προβλήματα, χρόνια ή πιο πρόσφατα, τα οποία ,σαν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, επιρρεάζουν τον ερχομό της αναμενόμενης οικονομικής Ανοιξης, περιορίζουν την διάρκεια της, απογοητεύουν τις επιχειρήσεις, αφυδατώνουν την αισιοδοξία, και προκαλούν νοσταλγικές αναπολήσεις παληών καλών ημερών, που , ευτυχώς, δροσίζουν την σκέψη και συγκρατούν μερικές όρθιες φωνές για συνέχιση της κωπηλασίας προς το αναζητούμενο αύριο!
Η τοπικός πρωτογενής τομέας είναι βυθισμένος στην απογοήτευση του. Δύσκολες και με μικρές διαστάσεις ανταγωνιστικότητας , οι παραγωγές του, περιορισμένες και μικροτιμημένες οι δυνατότητες απορρόφησης τους.
Μόνος του, αγωνίζεται να σταθεί όρθιος, χωρίς καμιά συμπαράσταση και συνεργασία με τους άλλους δύο πιλώνες ,τομείς, της τοπικής οικονομίας.
Ο,τι υπάρχει ακόμη ζωντανό, δροσίζεται και συντηρείται από την βεντάλια των επιδοτήσεων, δηλ έχει μια γνωστή ημερομηνία λήξης .
Οι υπηρεσίες που θα έπρεπε να λειτουργούν για την στήριξη του, στερούνται προσωπικού και αδυνατούν να παραβρεθούν στον χειμαζόμενο τοπικό πρωτογενή τομέα.
Οι δήμοι που θα μπορούσαν να βοηθήσουν, θεσμικά μέχρι πέρυσι ,και νομικά με τον νόμο του Καλλικράτη από φέτος, απουσίαζαν και απουσιάζουν από το χωράφι και από την στάνη της πρωτογενούς παραγωγής.
Ο προορισμός Ρέθυμνο έχει διαγραφεί από τον συγκοινωνιακό χάρτη!
Κάποτε υπήρχε καθημερινό πλοίο ,που γεμάτο επιβάτες και αυτοκίνητα, συνέδεε το τοπικό λιμάνι μας με το κέντρο διανομής των ταξειδιωτών, όμως εδώ και 3 χρόνια έφυγε και δεν ξαναγύρισε.
Αεροδρόμιο δεν μπορέσαμε να αποκτήσουμε ,καίτοι από 25ετίας απαλλοτριώσαμε τον χώρο του τοπικού αεροδρομίου μας, που παρέμεινε καλλιεργούμενο αγροτεμάχιο, μέχρι να επιστρέψει τους ιδιοκτήτες του ,λόγω μη υλοποίησης , σε εύλογο χρόνο, του σκοπού της απαλλοτρίωσης του.
Ο δρόμος προσπέλασης , τον οποίο καθημερινά χρησιμοποιούμε προς τα γειτονικά λιμάνια και αεροδρόμια, από τα οποία , αναγκαστικά, διερχόμαστε, είναι χρονοβόρος, είναι ανεπαρκής, είναι ,(με επιστημονικούς αφορισμούς!),επικίνδυνος!
Επί χρόνια συζητούν οι αρμόδιοι την βελτίωση του, οι κυβερνήσεις πηγαινοέρχονται μα τα προβλήματα μένουν ακέραια και επιδεινούμενα.
Το υδροπλάνο της εφικτής αποαπομόνωσης μας, ήρθε μεν σαν υπόσχεση και σαν ορισμός του υδατοδιαδρόμου, όμως δεν προσθαλασώθηκε ποτέ !
Ο τόπος μας είναι προικισμένος και ευνοημένος από τον Δημιουργό, από την ιστορία του, από την παράδοση τα ήθη και τα έθιμα του, με τους άρχοντες Ανθρώπους του.
Εχει όλα τα προσόντα ,θα λέγαμε, για να πλημμυρίζει από οικονομικοκοινωνική ανάπτυξη ,από ποιότητα ζωής, από ευτυχισμένο παρόν και από λαμπρό μέλλον!
Όμως αφήσαμε το τουριστικό μας προϊόν και μαράθηκε!
Όταν ο τουρισμός προχωρούσε τρέχοντας σε νέες λεωφόρους, εμείς μείναμε στην εποχή του αραμπά, νομίζοντας πως ο,τι είχαμε κάποτε θα μας έμενε εσαεί!
Εχουμε αφήσει στην βιτρίνα του, ακόμη, εκείνα τα παληά εμπορεύματα που πουλούσαμε πριν δεκαετίες, την άμμο τον ήλιο και την θάλασσα, χωρίς να φρεσκάρουμε και να εκσυγχρονίσουμε την βιτρίνας μας με νέα ελκυστικά είδη ,από εκείνα που πλούσια διαθέτουμε και μπορούμε να προσφέρουμε.
Συσκέψεις κάνουμε ανελλιπώς ,και με ετήσια χρονική συνέπεια ,όπου ανοίγουμε και διαβάζουμε τον γνωστό ,από τις προηγούμενες ίδιες συσκέψεις, κατάλογο προτάσεων, καταθέτουμε πολυάριθμα πρεπικά στέφανα στο μνημείο του μαρτυρούντος τοπικού τουρισμού, και με ήρεμη την συνείδηση μας ,γιατί είπαμε όσα έπρεπε να πούμε, περιμένουμε την επόμενη σύσκεψη για να τα ξαναπούμε!
Στον φιλόξενο τόπο μας, μας επισκέπτονται και οι αρμόδιοι υπουργοί τουρισμού με την συνοδεία τους, και με την ευκαιρία αυτής της επίσκεψης τους ξαναστήνεται μια ακόμη σύσκεψη, λέγονται τα ίδια πράγματα, ακούγονται οι ίδιες υποσχέσεις και (δεν) γίνεται το ίδιο τίποτε!
Όμως ο τοπικός τουρισμός είναι η μοναδική ελπίδα για την τοπική οικονομία, και επάνω του οφείλουμε να κτίσουμε την προσπάθεια μας για να ξεπεράσουμε την τοπική δημοσιονομική και οικονομική κρίση.
Πολύ εύστοχα ,ξεκάθαρα, και με ειλικρίνεια, ο τελευταίος υπουργός τουρισμού που μας επισκέφθηκε, μας συμβούλεψε , «να κολυμπήσουμε μόνοι μας»!
Επί τέλους, να παύσουμε να περιμένουμε τον Μεσία, και να αναλάβουμε μόνοι μας, να αυτοδιαχειρισθούμε το τουριστικό μας κατάστημα.
Να βάλλουμε στο τραπέζι τα προβλήματα ,να τα ξεκολλήσουμε, να τα μονομεριάσουμε και να τα λύσουμε!
Οφείλουμε να αρχίσουμε το ξετύλιγμα του κουβαριού των προβλημάτων ,κανονικά και ορθολογικά ,από την αρχή και όχι από το τέλος.
Να ξεκινήσουμε από το κατάστημα μας.
Να κάνουμε την καταγραφή της σύγχρονης τουριστικής ζήτησης, να ταυτοποιήσουμε τα ζητούμενα με τα διατιθέμενα , να συσκευάσουμε και να εκθέσουμε στην βιτρίνα μας τα προϊόντα ,ένα ένα όπως τα αναδεικνύουμε.
Να αποκτήσουμε τουριστική ταυτότητα, σαν προορισμός, γιατί σήμερα είμαστε ένας ,ακόμη, προορισμός με το γενικό όνομα « S , S , S »!
Να αναδείξουμε τον πλούτο της ενδοχώρας μας, να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητες της ενδοχώρας μας, να αναπτύξουμε οριζοντίως και καθέτως την τουριστική παραγωγή μας.
Να υλοποιήσουμε και να συμπληρώσουμε τις τουριστικές προαπαιτήσεις που μας λείπουν. Η λύση του κυκλοφοριακού, το συμμάζεμα των αυθαίρετων καταλήψεων, η ανάπτυξη με κάθε τρόπο του πράσινου στην πόλη μας, η καθαριότητα αστικών και μη αστικών περιοχών ,αμμουδιάς ,και θάλασσας, η εμπέδωση της ασφάλειας του πολίτη, η καλαισθησία στην πόλη και στην ενδοχώρα, οι λογικές χρεώσεις εμπορευμάτων και υπηρεσιών κλπ είναι άμεσες προτεραιότητες, απλές και εφικτές, χωρίς κοστολογικούς προβληματισμούς.
Χρειάζεται , μόνον, μια μόνιμη ,σοβαρή, ουσιαστική ,αξιοσέβαστη και ειλικρινής συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων. Χρειάζονται διεργασίες και διαδικασίες αποτελεσματικές, χωρίς πολλά λόγια, αφού τα θέματα είναι εξαντλητικά συζητημένα και ομοφώνως αποδεκτά .
Χρειάζεται να χωροθετηθεί το αυτονόητο, ότι τα αποφασιζόμενα θα ισχύουν για όλους και συνεχώς, με αυστηρές και άμεσες συνέπειες για τους αυθαίρετους και τους παρανομούντες.
Να αξιολογηθεί η ευαισθησία του τουριστικού θέματος, και η επίπτωση που μπορεί να επιφέρει στον τοπικό τουρισμό ο ένας που τυχόν λειτουργεί αντιτουριστικά.
Μετά την εμπέδωση αυτών των απαραιτήτων προϋποθέσεων, θα πρέπει να οργανωθεί το γενικό λειτουργικό πλαίσιο, το περιεχόμενο, του τοπικού τουρισμού, με την διακλάδωση και άπλωση του σε όλες τις μορφές εναλλακτικού τουρισμού ,οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν στον τόπο μας.
Ο τόπος μας έχει απεριόριστες δυνατότητες για την κάλυψη γνωστών και μη γνωστών ,( που μπορούμε να αναπτύξουμε εμείς), μορφών τουρισμού, ώστε να προσφέρουμε μια μεγάλη ποικιλία προίόντων στους πελάτες μας.
Υπάρχει μια πλούσια «βιβλιογραφία» και ιδεογνωσία, για δημιουργία γνωστών αλλά και πρωτότυπων τοπικών μορφών τουρισμού, τις οποίες να οργανώσουμε και να προσφέρουμε από το τοπικό τουριστικό κατάστημα.
Μπορούμε να οργανώσουμε την κρουαζιέρα, τον αγροτουρισμό, τον εκκλησιαστικό, τον περιπατητικό-φυσιολατρικό,τον ιστορικό, τον πολιτισμικό-παραδοσιακό, τον αθλητικό, τον γαστρονομικό, τον θαλάσσιο τουρισμό κλπ κλπ, απλώνοντας και αξιοποιώντας παντού τις τουριστικές δυνατότητες.
Το τουριστικό μας προϊόν μπορούμε να το εμπλουτίσουμε με μια σειρά από γνωστές και από πρωτότυπες εκδηλώσεις και δράσεις, που θα προσφέρουν στον επισκέπτη μας ψυχαγωγία, δημιουργική απασχόληση, τοπική κουλτούρα και παράδοση κλπ
Ο τοπικός τουρισμός αφορά σε όλους μας, και οφείλουμε να τον απλώσουμε σε όλο το νομό, πόλη και ενδοχώρα, ώστε όλος ο πληθυσμός, όλοι οι επαγγελματίες να ωφεληθούν και να κοινωνήσουν την σημασία του.
Είναι αμφίδρομα ωφέλιμο, ο τοπικός τουρισμός να αναδείξει και να αξιοποιήσει τα τοπικά παραδοσιακά και σύγχρονα επαγγέλματα, και να απορροφήσει την τοπική πρωτογενή παραγωγή.
Πέραν και επιπλέον του τουριστικού προϊόντος που προσφέρεται στον επισκέπτη της περιοχής μας, οφείλουμε να αναπτύξουμε τις δυνατότητες του παραθεριστικοιύ τουρισμού, αφού οι κλιματικές συνθήκες της περιοχής μας είναι ευνοϊκες. Αλλωστε ήδη αρκετοί επισκέπτες μας παραθερίζουν στην περιοχή μας, και πολλοί από αυτούς είναι και ιδιοκτήτες της κατοικίας διαμονής τους.
Η περιοχή μας ,με την ενδοχώρα της αλλά και τους όμορους μας νομούς , προσφέρεται και για περιηγητικό τουρισμό!
Είναι ξεκάθαρο ότι μπορούμε και πρέπει να κάνουμε πολλά, για να αναπτύξουμε τον τοπικό μας τουρισμό, και να επιτύχουμε ένα πλούσιο και πληθωρικό ,ποιοτικά και ποσοτικά, τουριστικό προϊόν.
Για τον τοπικό τουρισμό είναι σημαντική η παράμετρος της προσπελασιμότητας της περιοχής μας, η οποία ,σήμερα, είναι πολύ δύσκολη και αποθαρρυντική.
Ηδη έχουν γίνει προσπάθειες, χωρίς όμως ουσιαστικό αποτέλεσμα για την βελτίωση της χάραξης του υφιστάμενου βόρειου οδικού άξονα Κρήτης.
Δεν θα ήταν ρεαλιστικό να μιλήσουμε για αεροδρόμιο Ρεθύμνου. Όμως είναι σαφέστατο δικαίωμα μας η ταχύτατη προσπέλαση μας προς τα αεροδρόμια Χανίων (κυρίως) και Ηρακλείου.
Για το αεροδρόμιο Χανίων, που φυσιολογικά πρέπει να θεωρηθεί σαν το αεροδρόμιο για το Ρέθυμνο, υπάρχει το γνωστό διπλό πρόβλημα της προσπέλασης του.
Τόσον ο ΒΟΑΚ είναι προβληματικός ,όσο ,( ακόμη περισσότερο!),και η σύνδεση Σούδας – Αεροδρόμιο.
Τέθηκε πριν η ασκούμενη πίεση για την βελτίωση του ΒΟΑΚ. Το άλλο τμήμα, Σούδας-Αεροδρόμιο, είναι «κολλημένο» χρόνια τώρα και δεν φαίνεται ορατή η απεμπλοκή του.
Συνεπώς θα μπορούσε κανείς να προτείνει μια σαφή δυνατότητα ελαχιστοποίησης της απόστασης και του χρόνου προσπέλασης προς Αεροδρόμιο με την κατασκευή μιας γέφυρας από το Καλάμι μέχρι το Μαράθι!
Άλλη δυνατότητα αποτελεί η ,επί τέλους, υλοποίηση της λειτουργίας υδροπλάνων σύνδεσης του Ρεθύμνου με Αθήνα κλπ προορισμούς.
Για την ακτοπλοϊκή σύνδεση του λιμανιού του Ρεθύμνου με τον Πειραιά ήδη τρέχει η από παληά τεθείσα πρόταση μας για το ενδιάμεσο λιμάνι της Μήλου.
Αν τελικώς υλοποιηθεί αυτή η βιώσιμη ακτοπλοϊκή σύνδεση, που ρεαλιστικά θεωρείται εφικτή, τότε θα υπάρξουν πολλαπλά οφέλη για την περιοχή μας αφού, προσθετικά, θα συνδεθούν με το Ρέθυμνο όλες οι Κυκλάδες με τις οποίες η Μήλος έχει συνεχή σύνδεση.
Η προσπάθεια αναδιοργάνωσης και ανατοποθέτησης του τοπικού τουρισμού, που αναλύσαμε πρίν, χρειάζεται ένα συντονισμό ο οποίος δικαιωματικά και θεσμικά αναφέρεται στον μητροπολιτικό δήμο του Ρεθύμνου σε συνεργασία με τους άλλους δήμους και με τους εμπλεκόμενους τουριστικούς κλπ φορείς.
Ηδη λειτουργεί η επιτροπή τουριστικής ανάπτυξης στον δήμο Ρεθύμνου, στην οποία μετέχουν δημοτικοί σύμβουλοι και εκπρόσωποι των εμπλεκόμενων φορέων.
Αυτή η επιτροπή θα πρέπει να αναλάβει ,με όλη την σοβαρότητα που έχει η ευθύνη αυτή, όλα τα προηγούμενα ώστε να λειτουργήσει εποικοδομητικά και πρωπορειακά, χαράσσοντας σχεδιασμούς και ανοίγοντας δρόμους για τον τοπικό τουρισμό, και όχι να περιορισθεί σε ρόλους εμβαλωματικούς και ακολουθητικούς προς τα προβλήματα.
Σίγουρα η σημερινή πραγματικότητα , και στο Ρέθυμνο, είναι καλυμμένη από τα σύννεφα της δημοσιονομικής και οικονομικής κρίσης.
Είναι γνωστό ,πως η τοπική οικονομία , στο σύνολο της, δοκιμάζεται πολύ και οι υπάρχουσες προοπτικές είναι απαισιόδοξες.
Ολοι προσβλέπουμε στον τοπικό τουρισμό ελπίζοντας στην προσδοκόμενη αύξηση του ,και λόγω των γνωστών πολιτικοστρατιωτικών γεγονότων στην βόρεια Αφρική.
Εκείνο που δεν έχει γίνει ,είναι αυτά που αναλύσαμε προηγουμένως, μιας και συνηθίσαμε να λειτουργούμε, και λειτουργούμε, με την χροιά του «μια από τα ϊδια»!
Απευθυνόμαστε προς τον μητροπολιτικό δήμο, και στους άλλους δήμους, και ζητούμε να λάβουν τις πρέπουσες πρωτοβουλίες και τις αρμόδιες ευθύνες τους, ώστε να ταυτοποιήσουμε τον τοπικό μας τουρισμό, να τον εμπλουτίσουμε αξιοποιώντας όλο τον τοπικό πλούτο, και να τον προωθήσουμε ,όπως μπορεί και πρέπει να γίνει. Θέλει πολύ δουλειά, γι αυτό χρειάζονται δυναμικοί ρυθμοί, και ελάχιστοι χαμένοι χρόνοι.
Η δημοσιονομική και οικονομική κρίση, επιρρεάζει ,( στον βαθμό που θα τον επιρρεάσει), τον εσωτερικό τουρισμό, όμως αφήνει ελεύθερο και εν δυνάμει πελάτη μας ολόκληρο τον εξωτερικό τουρισμό.
Εχουμε μια τοπική οικονομία που χειμάζεται. Μονόδρομα προσβλέπει στον τοπικό τουρισμό. Υπάρχει αγορά για να πουλήσουμε το τουριστικό προϊόν μας. Ας κάνουμε αυτό που υποδεικνύει η απλή λογική , δηλ με αισιοδοξία να αναζωογονήσουμε , να φρεσκάρουμε, να κάνουμε πιο ελκυστικό τον τοπικό τουρισμό.
Το σίγουρο είναι πως υπάρχει ελπίδα για την τοπική οικονομία, να ξεπεράσει την δημοσιονομική και οικονομική κρίση.
Επί τέλους ας κάνουμε τώρα, όσα επί χρόνια δεν κάναμε για τον τοπικό τουρισμό ,για την τοπική οικονομία!
[ το παρόν κείμενο του Νίκου Νίνου, δημοσιεύεται στο περιοδικό του Επιμελητηρίου Ρεθύμνου του τριμήνου Φεβρουάριος-Μάρτιος- Απρίλιος 2011 ]
